< BioRas - Biološka Raznovrsnost Srbije

Biološka raznovrsnost (biodiverzitet) je raznovrsnost životnih oblika na Zemlji odnosno "raznovrsnost života na svim nivoima biološke organizovanosti". Biološka raznovrsnost živog sveta ispoljava se na individualnom (genetičkom) nivou, na nivou pojedinačnih vrsta, kao i na višim nivoima organizacije života kao što su populacije, životne zajednice i biosfera u celini.

Koncept biološke raznovrsnosti je u širu javnost dospeo sredinom 80-tih godina prošlog veka kada su u javnost izašli zabrinjavajući podaci o nestanku pojedinih vrsta i kada su nepobitno dokazani uzlazni trendovi ovog procesa. U praksi se, pored pojma biološka raznovrsnost, koristi i pojam prirodno nasleđe kao pojam razumljiviji za najširu javnost uključujući i odgovorne za razvoj i organizaciju društva.

Zašto je biološka raznovrsnost važna?

Život na Zemlji rezultat su dugoročnih procesa prilagođavanja živih bića spoljašnjoj sredini ali i drugim živim bićima koje u jednom periodu vremena zajedno koegzistiraju. Biosfera apsorbuje samo deo sunčeve enegije koja dopire do Zemlje i uključuje je u biološke cikluse kruženja materije i energije. U ove procese uključeni su svi organizmi koji naseljavaju Zemlju. Svaka jedinka, kao jedinstvena kombinacija gena, uključuje se u tokove kruženja materije i energije u skladu sa svojim fiziološkim i ekološkim potrebama. Cela biosfera predstavlja jedan balans potreba pojedinih vrsta, resursa koje pruža Zemlja (uključujući i druge vrste) i energije koja dolazi iz svemira. Svaki poremećaj u strukturi ovog delikatnog sistema može imati nesagledive posledice. Neke od koristi koje čovečanstvo ima od biološke raznovrsnosti su:

  • Izvor hrane, lekova i industrijskih materijala
  • Otpornost na katastrofe
  • Globalne ekološke usluge (regulacija hemizma atmosphere, oprašivanje useva, prečišćavanje vode...)
  • Rekreativne, kulturne i estetske usluge

Koji su faktori koji ugrožavaju biološku raznovrsnost?

U ovom trenutku na Zemlji se odvija proces masovnog izumiranja vrsta čiji su uzroci svakako višestruki. Jedan od uzorka je prirodan, a rezultat je globalnih ciklusa u promeni klime ulaskom u period između dva zahlađenja (glacijacije). Drugi uzrok je direktno vezan sa razvojem ljudskog društva koji je započeo pre oko 10 hiljada godina. Tačan obim nestanka vrsta kao rezultat uništavanja šuma, koralnih grebena i isušivanja močvara nije moguće u ovom trenutku tačno proceniti. Najveća opasnost za očuvanje biološke raznovrsnosti je izuzetno visoka stopa rasta ljudske populacije i posledice koje iz toga proističu usled sve većih potreba prema prirodnim resursima. U praksi se resursi često koriste iznad stope njihove sposobnosti samoobnavljanja. Što rezultira tragičnim osiromašenjem biološke raznovrsnosti. Isto tako, efekti globalnog zagrevanja imaju nesagledive posledice na biološku raznovrsnost. Procenjuje se da će do 2050. godine sa Zemlje isčeznuti 15-35 % vrsta.

Kao rezultat sagledavanja potreba da se na globalnom nivou dogovore neke mere za dugoročni opstanak civilizacije, Ujedinjene nacije su 1992. godine organizovale svetski samit svih država sveta u Rio de Žaneiru. Kao rezultat ovog velikog skupa, između ostalog, bio je i jedan dokument: Konvencija o biološkoj raznovrsnosti, koju je nakon toga većina zemalja prihvatila[1] i pokušala da se organizuje u skladu sa njim. Zadatak očuvanja biološke raznovrsnosti na svetu definisan je kao zajednička odgovornost svih država sveta u kojoj svaka od njih treba da preduzima mere i akcije na sprečavanju njenog daljeg osiromašenja u skladu sa svojim mogućnostima.

Zaštita prirode u Srbiji
Zaštita prirode u Evropskoj uniji

[1] Konvenciju o biološkoj raznovrsnosti do sada nisu ratifikovale samo Andora, Brunej, Irak, Somalija i Sjedinjene Američke Države