Taksonomska hijerarhija
Root -> regnum Plantae -> phylum Magnoliophyta -> classis Magnoliopsida -> ordo Malpighiales -> familia Violaceae

Vrsta

Latinski naziv

Viola kitaibeliana Schultes

Srpski naziv

Peščarska ljubičica


Opis vrste

Jednogodišnja ljubičica, sitnog rasta (verovatno najsitnija od svih vrsta, na većini jezika nosi naziv "patuljasta"). Stabljika visoka 3-15 (-20) cm, po jedna ili je biljka od osnove razgranata sa nekoliko stabljika, uspravnih ili polupoleglih. Cela biljka je gusto dlakava. Listovi nazubljeni (sa 2-4 zupca sa svake strane), vršni režanj na zaliscima postepeno sužen u izraženu dršku. Cvet je veoma mali, manji od 1 cm. Krunica žućkasta ili bela, često ljubičasto isprugana ili plavkasto nahukana (gornji listići krunice su retko ± ljubičasti). Pripada redu vrsta čije 4 latice su prema gore okrenute, a 1 prema dole (bočni listići krunice su kod većine vrsta ljubičica okrenuti nadole) i vrstama čiji je stubić glavičasto proširen i na vrhu dvorežnjevit. Cvetna drška je duga 2,5-7,5 cm. Čašični listići su linearno lancetasti, dugi 5,5-8 mm, sa privescima dužine 1,5-2 mm. Peta, donja latica – ostruga – je nešto duža od čašičnih privesaka, na vrhu tupa, žuta ili ljubičasta, naviše savijena. Plod je čaura/tobolac, koji se otvara s 3 zaklopca, a sadrži mnogo sitnog semenja, koje raznose mravi. Cvetanje III-V (-VII). Razlikovanje od sličnih vrsta: Terminalni odsečak gornjih zalistaka/palistića je na dugoj peteljci, gotovo jednake veličine kao čitav list koji mu pripada. Kod najsličnije V. arvensis taj terminalni odsečak zalistaka/palistića je redovno mnogo manji od pratećeg lista. Obe vrste se mogu naći zajedno (!) na istom staništu. Kod po habitusu takođe slične V. tricolor latice su znatno duže od lapova (listića čašice), dok su kod V. kitaibeliana latice iste dužine ili kraće od lapova. Osim toga kod trobojne ljubičice, kao što joj i ime kaže postoji razlika i kod boje latica: gornje 2 su obično ljubičaste, a ostale žućkaste.
Ljubičica nazvana u čast mađarskog botaničara Pal Kitajbela (1757-1817) stanovnik je termofilnih i suvih staništa, stenovitih krečnjačkih padina, siromašnih livada, ugara, zapuštenih njiva i vinograda, na ruderalnom i peskovitom zemljištu. Evroazijska, subpontsko-submediteranska vrsta. U Srbiji je zabeleženo nekoliko geografskih formi, koje se nešto razlikuju po morfologiji, npr. var. kitaibeliana koja je niža, i sa mnogobrojnim stabljikama; Deliblatsku i Subotičku peščaru nastanjuje var. stepposa nerazgranate stabljike i ljubičaste ostruge cveta; Vršačke planine imaju svoj varijetet nešto većih i šarenijih cvetova. Iako se areal poteže do Albanije i Grčke, mnogobrojne nalaze za Južnu Srbiju treba tretirati kritički – čak i u herbarskim materijalima (e.g. Tomović G. et al. 2014) ima mešanja retrospektivno sa V. arvensis i V. tricolor. Zapadna Evropa (Španija, Francuska) ima forme ljubičastoplavih gornjih latica (subsp. trimestis), dok Srednja (npr. Češka) retku formu homogeno ljubičastih cvetova.

Sin. Viola tricolor Murr. subsp. minima Gaud., Viola arvensis var. gracilensis auct.
Autor: Jožef Dožai




Status zaštite vrste
[ Vrsta se ne spominje na listama vrsta od značaja za zaštitu prirode. ]

Rasprostranjenje

Srbija, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Makedonija, Bugarska, Albanija, Grčka.

Podaci o nalazima u Srbiji



Stranicu održava(ju)

Dragiša Savić, Jožef Dožai, Tomica Mišljenović