Taksonomska hijerarhija
Root -> regnum Plantae -> phylum Magnoliophyta -> classis Liliopsida -> ordo Asparagales -> familia Orchidaceae

Vrsta

Latinski naziv

Orchis mascula (L.) L.

Srpski naziv

Salep-kaćunak


Opis vrste

Višegodišnja biljka. Gomolji nedeljeni, skoro loptasti ili jajasti, prilićno veliki. Stabljika visoka 15-50 cm, svetlo zelena, u gornjem delu nešto uglasta i ne retko crvenkastoljubičasta, pri osnovi sa šiljatim listovima sličnim rukavcu. Listovi izduženo lancetasti do lancetasti, na vrhu šiljati, ka osnovi suženi, živahno zelene boje, sa istaknutim nervima, na donjem delu stabljike međusobno zbijeni, vrlo često su pokriveni tamno purpurnim pegama, na gornjem delu stabla slični su rukavcima i prilično udaljeni od cvasti. Cvast obično sastavljena od većeg broja cvetova, u početku jajasta, ± zbijena, kasnije valjkasta, većinom prilično rastresita. Cvetovi srazmerno veliki, svetlo purpurni, svetlo ružičasti, crveni, boje mesa, živahno crveni ili bledo ljubičasti, skoro beli ili beli, po pravilu skoro bez mirisa. Brakteje lancetaste, šiljate do dugačko ušiljene, skoro opnaste, jednobojne, skoro uvek purpurnoljubičaste, sa jednim ili nejasna tri nerva, donje dugačke kao i valjkasti, savijeni, većinom purpurnocrveni plodnici ili nešto duže, dok su gornje obično kraće. Listići perigona katkad neznatno poprskani pegama ili iscrtani, spoljašnji u početku strče, kasnije unazad savijeni, izduženi do izduženo jajasti ili jajasto lancetasti, talasasto izuvijani, sa 3 nerva, na vrhu zatupasti do ± šiljati ili ušiljeni, bočni unutrašnji kao 1/2 do 2/3 spoljašnjih, jajasti, sa nejasno izražena 3 nerva, zajedno sa srednjim spoljašnjim grade kacigu. Labelum većinom duboko trorežnjevit, široko klinasto objajast, ređe je nedeljen, purpuran, obično svetliji od ostalih listića perigona, pri osnovi i duž središnje linije beličast ili zelenkastobeo, ređe žućkast, skoro uvek poprskan malim, purpurnocrvenim pegama ili crtama, duži od spoljašnjih listića perigona, naniže savijen, pokriven dugačkim somotastim papilama; bočni režnjevi 1/2 do 2 puta duži od širine, na vrhu zaokruženi, fino nazubljeni ili isečeno nazubljeni, ređe skoro celi, katkad potpuno unazad savijeni; srednji režanj uži i najčešće duži ili ± iste dužine kao i bočni, na vrhu odsečen i ± duboko deljen na 2 cela ili malo nazubljena režnjića, nekada se među njima nalazi i jedan mali šiljak. Ostruga valjkasta do neznatno kupasta, dugačka kao i plodnik, naviše savijena ili stoji vodoravno, obično svetlo purpurna. Ginostemijum kratak, zatupast. Cveta u aprilu i maju mesecu. Karakteristike podvrste signifera (Vest.) Soó 1927 - Listići perigona dugačko ušiljeni, kod spoljašnjih vrhovi često unazad savijeni. Srednji režanj labeluma po pravilu izvučen u dužinu, za 5-6 mm prevazilazi dužinom jako skraćene, široke ili sužene bočne režnjeve. Raste u listopadnim šumama i po obodu šuma. Oprašuje se entomofilijom; cvetovi ne proizvode nektar; ; oprašuju ih pčele, kraljice bumbara (Bombus), bumbari kukavice (Psythyris) i solitarne pčele (i mužjaci i ženke) iz rodova Eucera, Nomada (oba iz Anthoporidae), Andrena (Andrenidae) i Osmia (Megachilidae), kod poslednje dve češće ženke, sistemom prevare vezane za ishranu.
Autor: Dragiša Savić




Status zaštite vrste


Pravilnik o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva: Prilog I Strogo zaštićene divlje vrste biljaka, životinja i gljiva;


Rasprostranjenje

Rasprostranjena po poljima i na ivici šuma.

Podaci o nalazima u Srbiji



Stranicu održava(ju)

Dragiša Savić, Jožef Dožai, Tomica Mišljenović